Tất cả các loài cây
19 loài cây
NEBồ công anh
Taraxacum officinale F.H.Wigg
Họ Cúc (Asteraceae)
Bồ công anh là cây thảo lâu năm vùng ôn hòa với hoa vàng đơn và quả có mào lông bay theo gió; rễ giàu inulin và lá non được dùng làm trà, rau ăn và dược liệu truyền thống có monograph EMA/ESCOP.
ENCà phê
Coffea arabica L.
Họ Cà phê (Rubiaceae)
Cà phê arabica (Coffea arabica L.) là cây gỗ nhỏ thường xanh họ Cà phê (Rubiaceae), quả mọng ('cherry') chứa hai hạt cà phê nhân; đây là loài cà phê được trồng nhiều nhất thế giới và chiếm khoảng 60% sản phẩm cà phê toàn cầu. Theo Kew POWO, vùng bản địa là Đông Nam Sudan, Tây Nam Ethiopia và Bắc Kenya (núi Marsabit); Yemen là trung tâm lan truyền thứ cấp từ thế kỷ 14. Hạt chứa caffeine (khoảng 1,2–1,5% khối lượng khô) và nhóm acid chlorogenic (5–8%), cùng trigonelline và diterpen cafestol/kahweol tạo vị và hương. Ở Việt Nam, cà phê là cây công nghiệp chủ lực của Tây Nguyên (Đắk Lắk, Lâm Đồng, Gia Lai, Đắk Nông).
NECam thảo
Glycyrrhiza uralensis Fisch. ex DC.
Họ Đậu (Fabaceae)
Cam thảo (Glycyrrhiza uralensis) là cây thảo lâu năm họ Đậu, rễ chứa glycyrrhizin — saponin ngọt gấp khoảng 50 lần đường sucrose. Là dược liệu 'quốc lão' của Trung y, được nghiên cứu rộng về kháng virus, chống viêm và bảo vệ gan.
CRDó bầu
Aquilaria crassna Pierre ex Lecomte
Họ Trầm (Thymelaeaceae)
Trầm hương là loại gỗ chứa nhựa thơm hình thành khi cây dó bầu (chi Aquilaria) bị tổn thương và tiết nhựa để tự vệ. Đây là một trong những nguyên liệu hương liệu quý nhất thế giới.
NEDừa
Cocos nucifera L.
Họ Cau (Arecaceae)
Dừa (Cocos nucifera L.) là cây cọ nhiệt đới lớn, loài duy nhất còn sống của chi Cocos (họ Cau, Arecaceae), thân cao tới 30 m, quả hạch (drupe) cho nước, cùi, vỏ và xơ. Theo Kew POWO, vùng bản địa hoang dã là Trung Malesia đến tây nam Thái Bình Dương; cây được người Austronesia thuần hóa và phát tán khắp vùng nhiệt đới ven biển. Dầu dừa giàu acid béo no chuỗi trung bình — acid lauric (C12:0) chiếm khoảng 45–50% — cùng các MCT acid caprylic (C8:0) và acid capric (C10:0), trong khi nước dừa giàu kali và đường. Gần như mọi bộ phận đều hữu dụng: nước uống, cùi làm thực phẩm, copra ép dầu, sơ dừa làm thảm và chổi, gáo làm than hoạt tính, lá để gói và lợp.
NEĐiều
Anacardium occidentale L.
Họ Xoài (Anacardiaceae)
Điều (Anacardium occidentale L.) là cây gỗ thường xanh họ Xoài (Anacardiaceae), có nguồn gốc vùng nhiệt đới Nam Mỹ (bản địa Brazil, đặc biệt đông bắc). Quả gồm 'táo điều' — thực chất là cuống và đế hoa phình to (quả giả) — và quả thật là hạch hình thận chứa hạt. Dịch vỏ hạt (CNSL) chứa acid anacardic, cardol và cardanol, gây viêm da tiếp xúc nhưng là nguyên liệu công nghiệp quan trọng (nhựa epoxy, sơn, má phanh); nhân hạt giàu lipid (khoảng 44%) và protein. Năm 2024, sản lượng hạch điều thô thế giới đạt khoảng 4,24 triệu tấn, do Bờ Biển Ngà và Ấn Độ dẫn đầu; Việt Nam là nước chế biến và xuất khẩu nhân điều lớn nhất thế giới.
NEGừng
Zingiber officinale Roscoe
Họ Gừng (Zingiberaceae)
Gừng (Zingiber officinale) là thân rễ lâu năm họ Gừng và là một trong những gia vị dùng rộng rãi nhất thế giới; vị cay nồng đến từ gingerol (củ tươi) và shogaol (khi sấy), với nhiều bằng chứng lâm sàng về giảm buồn nôn và đau khớp.
NEHoa hồi
Illicium verum Hook.f.
Họ Ngũ vị tử (Schisandraceae)
Hoa hồi (bát giác) là quả khô thường có 8 cánh của cây Illicium verum — loài thường xanh cao 8–15 m thuộc họ Ngũ vị tử (Schisandraceae), bản địa từ nam và tây Quảng Tây (Trung Quốc) tới bắc Việt Nam theo Plants of the World Online (Kew). Tinh dầu quả chứa trên 80% anethol trans tạo hương ngọt kiểu licorice; hoa hồi vừa là gia vị trọng yếu của ẩm thực Á Đông, vừa là nguồn công nghiệp axit shikimic để tổng hợp oseltamivir (Tamiflu).
NEHoa nhài
Jasminum sambac (L.) Aiton
Họ Nhài (Oleaceae)
Hoa nhài (Jasminum sambac) là cây bụi thơm thuộc họ Nhài, cho hoa trắng tỏa hương ngọt nồng về đêm — nguyên liệu ướp trà nhài và chiết xuất absolute đắt giá trong ngành nước hoa.
NEHồ tiêu
Piper nigrum L.
Họ Hồ tiêu (Piperaceae)
Hồ tiêu (Piper nigrum L.) là dây leo thân gỗ thường xanh thuộc họ Hồ tiêu (Piperaceae), quả mọng nhỏ kết thành bông chín đỏ, khi phơi khô cho tiêu đen/tiêu trắng — loại gia vị được giao dịch nhiều nhất thế giới, mệnh danh 'vua của các loại gia vị'. Theo Plants of the World Online (Kew POWO), vùng bản địa được ghi nhận là Sri Lanka, trong khi trang Species Profile của Kew lại nêu nguồn gốc bờ biển Malabar (Kerala, Ấn Độ); nhiều bằng chứng mới gợi ý trung tâm nguồn gốc ở vùng Tây Ghats – Sri Lanka. Alkaloid cay piperine (2–7% khối lượng khô) là hoạt chất đặc trưng, cùng tinh dầu (β-caryophyllene, limonene, sabinene). Việt Nam là nước sản xuất và xuất khẩu hồ tiêu lớn nhất thế giới.
NEKim ngân
Lonicera japonica Thunb.
Họ Đăng đăng (Caprifoliaceae)
Kim ngân (nhẫn đông, Lonicera japonica Thunb.) là dây leo bán thường xanh thuộc họ Đăng đăng (Caprifoliaceae), bản địa Trung Quốc tới Đông Á ôn đới theo Plants of the World Online (Kew). Hoa mọc thành đôi và đổi màu từ trắng sang vàng khi già — sắc "vàng–bạc" tạo nên tên kim ngân; nụ và hoa là dược liệu Kim ngân hoa, quy định acid chlorogenic tối thiểu 1,5% theo Dược điển Trung Quốc 2020, và đã được phân lập hơn 140 hợp chất hóa học.
NELúa
Oryza sativa L.
Họ Lúa (Poaceae)
Lúa (Oryza sativa L.) là cây thảo một năm thuộc họ Hòa thảo (Poaceae), cây lương thực quan trọng nhất thế giới và là nguồn lương thực chính của khoảng một nửa dân số. Loài được thuần hóa từ tổ tiên hoang dã Oryza rufipogon khoảng 9.000 năm trước ở lưu vực sông Dương Tử; hai nhóm chính là japonica (ôn đới) và indica (nhiệt đới). Hạt gạo chủ yếu là tinh bột (amylose 15–30%) cùng protein dự trữ oryzenin; dầu cám gạo chứa γ-oryzanol (hỗn hợp ester ferulic của phytosterol và rượu triterpen), tocopherol và tocotrienol có tác dụng chống oxy hóa và hạ lipid máu. Sản lượng gạo xay xát thế giới khoảng 520 triệu tấn mỗi năm, do Trung Quốc và Ấn Độ dẫn đầu; đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam gieo cấy 2–3 vụ mỗi năm.