Tất cả các loài cây
6 loài cây
NEDừa
Cocos nucifera L.
Họ Cau (Arecaceae)
Dừa (Cocos nucifera L.) là cây cọ nhiệt đới lớn, loài duy nhất còn sống của chi Cocos (họ Cau, Arecaceae), thân cao tới 30 m, quả hạch (drupe) cho nước, cùi, vỏ và xơ. Theo Kew POWO, vùng bản địa hoang dã là Trung Malesia đến tây nam Thái Bình Dương; cây được người Austronesia thuần hóa và phát tán khắp vùng nhiệt đới ven biển. Dầu dừa giàu acid béo no chuỗi trung bình — acid lauric (C12:0) chiếm khoảng 45–50% — cùng các MCT acid caprylic (C8:0) và acid capric (C10:0), trong khi nước dừa giàu kali và đường. Gần như mọi bộ phận đều hữu dụng: nước uống, cùi làm thực phẩm, copra ép dầu, sơ dừa làm thảm và chổi, gáo làm than hoạt tính, lá để gói và lợp.
NEĐiều
Anacardium occidentale L.
Họ Xoài (Anacardiaceae)
Điều (Anacardium occidentale L.) là cây gỗ thường xanh họ Xoài (Anacardiaceae), có nguồn gốc vùng nhiệt đới Nam Mỹ (bản địa Brazil, đặc biệt đông bắc). Quả gồm 'táo điều' — thực chất là cuống và đế hoa phình to (quả giả) — và quả thật là hạch hình thận chứa hạt. Dịch vỏ hạt (CNSL) chứa acid anacardic, cardol và cardanol, gây viêm da tiếp xúc nhưng là nguyên liệu công nghiệp quan trọng (nhựa epoxy, sơn, má phanh); nhân hạt giàu lipid (khoảng 44%) và protein. Năm 2024, sản lượng hạch điều thô thế giới đạt khoảng 4,24 triệu tấn, do Bờ Biển Ngà và Ấn Độ dẫn đầu; Việt Nam là nước chế biến và xuất khẩu nhân điều lớn nhất thế giới.
NELúa
Oryza sativa L.
Họ Lúa (Poaceae)
Lúa (Oryza sativa L.) là cây thảo một năm thuộc họ Hòa thảo (Poaceae), cây lương thực quan trọng nhất thế giới và là nguồn lương thực chính của khoảng một nửa dân số. Loài được thuần hóa từ tổ tiên hoang dã Oryza rufipogon khoảng 9.000 năm trước ở lưu vực sông Dương Tử; hai nhóm chính là japonica (ôn đới) và indica (nhiệt đới). Hạt gạo chủ yếu là tinh bột (amylose 15–30%) cùng protein dự trữ oryzenin; dầu cám gạo chứa γ-oryzanol (hỗn hợp ester ferulic của phytosterol và rượu triterpen), tocopherol và tocotrienol có tác dụng chống oxy hóa và hạ lipid máu. Sản lượng gạo xay xát thế giới khoảng 520 triệu tấn mỗi năm, do Trung Quốc và Ấn Độ dẫn đầu; đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam gieo cấy 2–3 vụ mỗi năm.
NEMía
Saccharum officinarum L.
Họ Hòa thảo (Poaceae)
Mía (Saccharum officinarum L.) là cây thảo lưu niên họ Hòa thảo (Poaceae), thân phân đốt cao 2–7 m tích lũy sucrose trong lóng — nguyên liệu chính của ngành đường và ethanol sinh học. Theo Kew POWO, loài có nguồn gốc New Guinea, được người Papua thuần hóa từ tổ tiên hoang dã Saccharum robustum khoảng 6.000 năm trước rồi lan theo các thủy thủ Austronesian khắp nhiệt đới. Đây là cây trồng có sản lượng lớn nhất thế giới (khoảng 1,9 tỷ tấn năm 2020), Brazil chiếm khoảng 40%. Ngoài sucrose, nước mía còn giàu polyphenol (acid caffeic, chlorogenic, tricin, apigenin, luteolin); sáp mía chứa policosanol (octacosanol) và D-003. Ở Việt Nam, mía được trồng ở Thanh Hóa, Nghệ An, Phú Yên, Tây Ninh, Hậu Giang… để ép đường và làm nước mía.
NESen
Nelumbo nucifera Gaertn.
Họ Sen (Nelumbonaceae)
Sen (Nelumbo nucifera) là cây thủy sinh thân rễ sống trong bùn, hoa lớn 15–30 cm và hạt có thể nảy mầm sau hơn 1.000 năm. Lá sen giàu nuciferine, còn tâm sen chứa liensinine, isoliensinine và neferine — nhóm alkaloid đang được nghiên cứu về tim mạch, chuyển hóa và ung thư.
LCSen trắng
Nelumbo lutea
Họ Nelumbonaceae
Sen trắng, tên khoa học Nelumbo lutea, còn gọi là sen Mỹ hay sen vàng, là một loài thực vật có hoa trong họ Sen (Nelumbonaceae). Loài cây này có thân rễ lớn được người Mỹ bản xứ sử dụng làm nguồn thức ăn. Tại Illinois người ta gọi nó là "macoupin".