Xoan ta

Xoan ta (Melia azedarach) là cây gỗ rụng lá, cao 6–15 m, đôi khi tới 20 m, tán tròn rộng và lớn nhanh; vỏ nâu xám nứt dọc. Lá kép hai lần lông chim dài 20–40 cm, lá chét hình trứng mép khía răng, màu xanh lục, mùa thu chuyển vàng rồi rụng. Hoa nhỏ màu tím nhạt đến trắng, thơm, mọc thành chùm ở nách lá dài 10–20 cm, xuất hiện vào mùa xuân. Quả là hạch hình cầu màu vàng nhạt, đường kính khoảng 1,5 cm, chứa vài hạt cứng và thường tồn tại trên cây suốt mùa đông. Bộ nhiễm sắc thể 2n = 28.

Cập nhật bởi lebachungtdh@gmail.com · 09/10/2026

Theo Kew POWO, Melia azedarach có nguồn gốc từ Nam Á và Đông Á (Ấn Độ, Trung Quốc) qua Đông Nam Á tới Australia; hiện được trồng rộng khắp vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Cây mọc ở nơi đất sâu, thoát nước và nhiều nắng, lớn nhanh và dễ tái sinh; vì vậy ngoài vùng bản địa nó thường trở thành loài xâm lấn ở đông nam Hoa Kỳ, nhiều đảo Thái Bình Dương và châu Phi. Ở Việt Nam, xoan ta được trồng phổ biến ở nông thôn làm cây bóng mát và lấy gỗ.

Cập nhật bởi lebachungtdh@gmail.com · 09/10/2026

Các bộ phận của xoan ta chứa nhiều limonoid — nhóm triterpen đặc trưng của họ Xoan. Nổi bật là toosendanin trong vỏ cây và hạt, được biết đến như hoạt chất trừ sâu và xua côn trùng; meliatoxin (một tetranortriterpen) trong quả chín gây độc cho người và gia súc. Ngoài ra có azedarachin và các limonoid liên quan tạo vị đắng, cùng flavonoid, tanin, steroid và dầu hạt. Hàm lượng và độc tính thay đổi theo bộ phận, độ chín của quả và mùa; quả chín rụng là nguồn độc chính.

Cập nhật bởi lebachungtdh@gmail.com · 09/10/2026

Xoan ta là cây đa dụng: gỗ nâu nhạt, thớ đẹp, dễ gia công, được dùng đóng đồ đạc, hộp, nhạc cụ và ván ép, đồng thời làm củi; tán rộng cho bóng mát và trồng ven đường. Lá, vỏ và hạt được dùng làm thuốc trừ sâu sinh học và xua côn trùng trong nông nghiệp. Trong y học dân gian nhiều nước, vỏ và lá được dùng trị giun sán, sát khuẩn, nhưng cần rất cẩn trọng do độc tính. Hạt cứng được xâu làm chuỗi hạt và đồ mỹ nghệ; dầu hạt có thể làm xà phòng và nến.

Cập nhật bởi lebachungtdh@gmail.com · 09/10/2026

Được xếp mức Ít quan tâm (LC) và không bị đe dọa toàn cầu; tuy nhiên ở một số vùng ngoài bản địa (đông nam Hoa Kỳ, các đảo Thái Bình Dương) nó là loài xâm lấn cần kiểm soát. Về an toàn, quả và hạt chứa meliatoxin và các limonoid gây độc: ăn nhiều có thể gây nôn, tiêu chảy, co giật, thậm chí tử vong ở trẻ nhỏ và gia súc (lợn, chó). Không tự ý dùng lá, vỏ, hạt làm thuốc hoặc thực phẩm; các chế phẩm trừ sâu từ xoan cũng cần dùng đúng liều và để xa trẻ em. Khi trồng cần lưu ý độc tính với vật nuôi và khả năng phát tán.

Cập nhật bởi lebachungtdh@gmail.com · 09/10/2026