Thuốc lào

Cây thân thảo một năm, cao 0,5–1,5 m; thân mập, phủ lông dính, ít phân nhánh. Lá to, mọc so le, phiến hình tim-hình trứng, gốc tròn hay hình tim, đầu nhọn, mặt lá nhẵn nhưng có lông tuyến dính, thơm nồng; phiến dày và mềm. Cụm hoa chùy ở ngọn; hoa có đài ống 5 thùy, tràng hoa dạng ống dài xòe 5 thùy, màu vàng lục nhạt — dễ phân biệt với hoa trắng-hồng của thuốc lá thường (N. tabacum); nở về chiều tối, có mùi thơm. Quả nang hình cầu, khi chín mở vách, phát tán rất nhiều hạt nhỏ màu nâu. Toàn cây chứa nicotine, tập trung nhiều nhất ở lá; hàm lượng tới khoảng 9% chất khô ở lá phơi khô — cao gấp 3–9 lần thuốc lá thường (1–3% ở N. tabacum).

Nicotiana rustica có nguồn gốc Nam Mỹ — khu vực Amazon (Peru, Ecuador, đông Brazil); được cho là thuốc lá cổ của người Aztec (Aztec tobacco), dùng trong nghi lễ từ lâu trước khi N. tabacum trở nên phổ biến ở Bắc Mỹ. Ngày nay lá còn được cuộn thành điếu mapacho trong truyền thống thổ dân Amazon. Ở Việt Nam, theo sử gia Đào Duy Anh, cây du nhập từ Lào (Ai Lao) nên gọi là thuốc lào; một thuyết khác gắn với người trồng tên Hồ Lào (thế kỷ 18) ở vùng Đông Dương. Thuốc lào được hút qua điếu cày bằng bình bát nước, phổ biến ở các tỉnh trung du phía Bắc (Hà Giang, Cao Bằng, Tuyên Quang, Thanh Hóa, Nghệ An); hơi thuốc đậm đặc hơn thuốc điếu. Do hàm lượng nicotine rất cao, lá còn được ngâm chiết làm thuốc trừ sâu hữu cơ truyền thống.