Sài đất

Sài đất (Sphagneticola calendulacea), còn gọi cúc nhám, ngổ núi, sơn cúc bò, là loài thân thảo sống nhiều năm thuộc họ Cúc (Asteraceae). Cây có thân bò sát đất rồi vươn lên, cao 20–40 cm, phân nhánh và phủ lông. Lá mọc đối, hình mác hay thuôn dài 2–7 cm, mép có răng cưa và hai mặt có lông nhám. Cụm hoa đầu mọc đơn độc, màu vàng tươi, đường kính 2–2,5 cm, gồm các hoa rìa hình lưỡi và hoa giữa hình ống. Quả là quả bế nhỏ có lông. Loài ưa nơi ẩm mát như bờ ruộng, ven suối và đất hoang, lan nhanh bằng thân bò và có thể ra hoa quanh năm. Sài đất phân bố từ Ấn Độ, Nam Á qua Trung Quốc, Nhật Bản đến Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam.

Sài đất là vị thuốc dân gian quen thuộc: toàn cây được sắc uống để thanh nhiệt, giải độc, mát gan, chữa sởi, sốt và mụn nhọt, hoặc giã đắp ngoài. Ở một số nơi, lá non được dùng nấu canh hoặc ăn sống. Ngoài ra, nhờ thân bò lan nhanh, sài đất còn được trồng làm cây che phủ đất, thảm xanh và cây cảnh vì hoa vàng tươi. Các nghiên cứu dược lý hiện đại cho thấy dịch chiết sài đất có tác dụng kháng khuẩn, chống oxy hóa và bảo vệ gan. Cây ưa khí hậu nhiệt đới và cận nhiệt đới, dễ trồng nơi ẩm; nhân giống bằng đoạn thân hoặc hạt. Ở Việt Nam, sài đất mọc hoang phổ biến và cũng được trồng làm thuốc.