Ý dĩ — Cây
Họ Hòa thảo (Poaceae)NE · Chưa xếp hạng

Ý dĩ

Coix lacryma-jobi L.

Tên gọi khácBo boCườm gạo

Ý dĩ (Coix lacryma-jobi) là cây thảo họ Hòa thảo; hạt cứng bóng chứa nhân giàu tinh bột; nấu cháo, chè, nước giải nhiệt và làm chuỗi hạt; còn gọi bo bo, cườm gạo.

Chưa có đánh giá nào — hãy là người đầu tiên!

0
Lượt xem
3
Ngôn ngữ
10/10/2026
Cập nhật
v1.0
Phiên bản
Ngôn ngữVIENZH

Hình ảnh

Tổng quan

Ý dĩ (Coix lacryma-jobi), còn gọi bo bo, cườm gạo hay hạt bo bo, là cây thảo thuộc họ Hòa thảo (Poaceae), có nguồn gốc vùng nhiệt đới châu Á. Cây cao 1–2 m, thân mập có rãnh và phân nhánh; lá hình mác dài 20–50 cm, mọc so le, có bẹ và lưỡi lá. Cụm hoa đơn tính mọc cùng gốc ở nách lá và ngọn; bầu của hoa cái được bao bởi một lá mo cứng, về sau phình to thành một loại quả giả cứng, bóng, màu xám hay trắng, có lỗ nhỏ xuyên qua — chính là cái mà ta gọi là hạt. Bên trong lớp vỏ cứng là nhân giàu tinh bột, protein, lipid cùng các hợp chất như coixenolide và coixol. Ý dĩ ưa khí hậu ấm áp và đất ẩm, thường mọc hoang ven bờ nước và được trồng lấy hạt ở nhiều nước châu Á. Nhân ý dĩ được dùng nấu cháo, nấu chè, làm nước giải nhiệt, đồng thời là vị thuốc quen thuộc trong đông y; vỏ hạt cứng bóng còn được xâu thành chuỗi hạt và tràng hạt.

Vòng đời

Từ hạt đến thành phẩm

Cây

Cây thảo cao 1–2 m, thân mập có rãnh.

Lá

Lá hình mác dài, có bẹ và lưỡi lá.

Cụm hạt

Hạt (quả giả) cứng bọc bởi lá mo.

Hạt chín

Hạt bóng, xám/trắng, có lỗ nhỏ.

Phân bố & nguồn gốc

Tỉ lệ ghi nhận theo khu vực
  • Đông Nam Á (gồm Việt Nam)30%
  • Nam Á (Ấn Độ)30%
  • Trung Quốc20%
  • Đông Á (Nhật Bản, Hàn Quốc)10%
  • Vùng nhiệt đới khác10%

Thành phần hoá học

Hàm lượng tương đối trong nhựa trầm
  • Glucid (tinh bột)65%
  • Protein15%
  • Nước8%
  • Lipid5%
  • Xơ5%
  • Khoáng & khác2%

Công dụng

  • Thực phẩm: nhân ý dĩ nấu cháo, chè, nước giải nhiệt; trộn chè, súp, ngũ cốc
  • Y học: đông y dùng ý dĩ nhân kiện tỳ, lợi thủy, trừ thấp, tiêu viêm; chữa phù, tiêu chảy, mụn cóc, đau khớp
  • Trang trí: hạt cứng bóng có lỗ tự nhiên dùng làm chuỗi hạt, vòng cổ, tràng hạt
  • Khác: thức ăn gia súc, ủ rượu, làm bột; rễ dùng sát trùng

Đặc tính

Dạng
Cây thảo mập
Hạt
Cứng, bóng, có lỗ
Tính
Mát, vị ngọt nhạt
Tác dụng
Kiện tỳ, lợi thủy, trừ thấp, tiêu viêm

Sinh cảnh & bảo tồn

Ý dĩ ưa khí hậu ấm áp và đất ẩm thịt; thường mọc hoang ven bờ nước, ruộng ẩm. Nhân giống bằng hạt; cây sinh trưởng nhanh trong mùa mưa. Ở Việt Nam, ý dĩ mọc hoang và được trồng ở nhiều tỉnh; hạt thu hoạch khi đã cứng, phơi khô để dùng làm thuốc và chế biến thực phẩm.

Bảo tồn

Loài phân bố rộng ở châu Á nhiệt đới, chưa được IUCN đánh giá (NE). Là cây lương thực – dược liệu phổ biến. Họ Hòa thảo (Poaceae), chi Coix.

Tài liệu tham khảo

  1. 1Plants of the World Online — Coix lacryma-jobi L. — Kew Science, 2026
  2. 2Job's tears — mô tả, thành phần, công dụng — Wikipedia tiếng Anh, 2026
  3. 3Ý dĩ — đặc điểm, công dụng — Wikipedia tiếng Việt, 2026
  4. 4薏苡 Coix lacryma-jobi — 形態、藥用 — Wikipedia tiếng Trung, 2026
  5. 5Nguồn ảnh: Craigallan.za (CC BY-SA 4.0) / Krzysztof Ziarnek (CC BY-SA 4.0) / Vanessa Salustriany (CC BY-SA 4.0) — Wikimedia Commons,
  6. 6Nguồn ảnh: Agnieszka Kwiecień, Nova (CC BY-SA 4.0) / Lionel Allorge (CC BY-SA 3.0) / Joe Wu (CC BY 2.0) — Wikimedia Commons,
NguyênMộc

Cùng xây dựng kho tri thức mở

Bạn là nhà nghiên cứu, nghệ nhân hay người yêu thiên nhiên? Hãy góp ý, bổ sung hoặc hiệu đính nội dung để NguyênMộc ngày càng chính xác.