Tỏi tây

Tỏi tây (Allium porrum) là cây thân thảo sống hai năm thuộc họ Hành (Amaryllidaceae), cao 40–70 cm khi thu hoạch. Thân giả (phần trắng) do các bẹ lá dày ôm lấy nhau tạo thành, đường kính 3–6 cm, dài 15–25 cm, là phần chính dùng để ăn. Lá hình giải, rộng, mềm, xếp thành hai dãy, màu xanh đến xanh xám. Cụm hoa hình tán cầu ở đỉnh cán hoa cao 1–1,5 m (hiếm gặp ở cây thu hoạch sớm), gồm nhiều hoa nhỏ màu trắng đến tím nhạt. Rễ chùm từ gốc củ dẹt. Khác hành tây, tỏi tây không tạo củ tròn mà phình nhẹ ở gốc. Vị cay dịu, ngọt thanh; ăn sống, hầm, xào hoặc nấu súp.

Tỏi tây có nguồn gốc vùng Địa Trung Hải, được người La Mã cổ thuần hóa và phổ biến khắp châu Âu từ thời Trung cổ; ngày nay trồng nhiều ở châu Âu, Bắc Mỹ và các vùng ôn đới châu Á. Ở Việt Nam, tỏi tây được trồng hạn chế ở các vùng khí hậu mát như Đà Lạt, Sa Pa, trồng chủ yếu phục vụ ẩm thực Âu (súp tỏi tây, hầm, áp chảo). Thân giả trắng có vị ngọt, cay nhẹ, giòn; ăn được cả phần lá xanh non. Trong dinh dưỡng, tỏi tây giàu chất xơ, vitamin K, C và A, ít calo. Các hợp chất lưu huỳnh (allicin, ajoene) và flavonoid (kaempferol) mang lại hoạt tính kháng khuẩn, chống oxy hóa và hỗ trợ sức khỏe tim mạch theo các nghiên cứu gần đây.