Sâm bố chính

Sâm bố chính (Abelmoschus sagittifolius), còn gọi sâm báo, sâm Phú Yên, là cây thảo sống nhiều năm thuộc họ Cẩm quỳ (Malvaceae). Cây cao 40–100 cm, có củ rễ hình củ cải màu trắng ngà, là bộ phận chính dùng làm thuốc bổ. Lá đa dạng: những lá phía dưới hình trứng, phía trên hình mũi tên hoặc xẻ 3–5 thùy, mép có răng cưa và có lông. Hoa đơn độc ở kẽ lá, màu đỏ hoặc vàng, đường kính 4–5 cm, nhị xếp thành cột. Quả nang hình trứng dài khoảng 3 cm, phủ lông cứng, có mũi ngắn; hạt hình thận. Loài mọc nơi đất khô, ít cây che; phân bố ở Đông Dương, Ấn Độ, miền nam Trung Quốc, Thái Lan, Malaysia và Australia. Ở Việt Nam, cây được trồng nhiều ở Phú Yên, Quảng Bình, Quảng Nam lấy củ làm sâm. Danh pháp đôi khi được Kew xếp là đồng nghĩa của Abelmoschus rhodopetalus.

Củ sâm bố chính là vị thuốc bổ quen thuộc trong dân gian Việt Nam: củ tươi hoặc khô sắc uống, ngâm rượu, hầm với gà, vịt hay nấu cháo để bồi bổ cơ thể, tráng khí, bổ máu, chống suy nhược và mệt mỏi. Đặc sản nổi tiếng nhất là cháo và gà hầm sâm bố chính Phú Yên. Trong đông y, củ còn dùng chữa đau dạ dày, tiêu chảy, suy nhược thần kinh; lá và củ giã đắp giúp giảm sưng đau, bó gãy xương. Các nghiên cứu gần đây ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa và khả năng bảo vệ gan của dịch chiết củ; trên thị trường đã có trà, viên nang và dược liệu sâm bố chính đóng gói. Cây ưa đất khô, thoát nước tốt; nhân giống bằng hạt hoặc tách củ.