Đay

Đay (Corchorus olitorius) là cây thân thảo sống một năm, cao 1–3 m, thân mảnh, ít phân cành, màu xanh lục đến đỏ nâu. Lá đơn, mọc so le, hình mác đến thuôn, dài 5–15 cm, mép có răng, đầu lá thường nhọn thành mũi nhỏ, gốc có hai răng dài như tai. Hoa nhỏ màu vàng, mọc 1–2 chiếc ở nách lá, nở vào cuối mùa sinh trưởng. Quả là nang hình trụ dài 5–8 cm (đặc điểm “quả dài” tạo nên tên loài olitorius, nghĩa là “thuộc về rau”), bên trong có nhiều hạt; bộ nhiễm sắc thể 2n = 14.

Cập nhật bởi lebachungtdh@gmail.com · 09/10/2026

Corchorus olitorius có nguồn gốc từ châu Phi nhiệt đới và/hoặc Nam Á — nguồn gốc còn được tranh luận — và được thuần hóa lấy sợi từ lâu, chủ yếu ở Ấn Độ và Bangladesh. Cùng với đay trắng (Corchorus capsularis), loài này tạo nên phần lớn sản lượng đay thế giới, đứng thứ hai sau bông về sản lượng sợi tự nhiên. Ngày nay đay được trồng ở Ấn Độ, Bangladesh, Trung Quốc, Myanmar, Thái Lan cùng nhiều nước châu Phi và Nam Mỹ. Ở Việt Nam, đay từng được trồng ở đồng bằng sông Hồng và sông Cửu Long làm cây lấy sợi và rau.

Cập nhật bởi lebachungtdh@gmail.com · 09/10/2026

Sợi đay lấy từ lớp vỏ thân (bast): thành phần chính là cellulose (khoảng 55–65%) cùng hemicellulose, lignin (tỉ lệ cao hơn sợi gai nên sợi đay cứng và dễ mục hơn), pectin và gum. Sau khi ngâm (rất) trong nước để phân hủy pectin, sợi được tước và phơi khô. Lá đay non (rau đay) chứa chất nhầy polysaccharide tạo độ sánh, cùng vitamin, khoáng chất, flavonoid và một ít glycoside tim (corchorin) có độc tính nhẹ. Hạt cũng chứa glycoside tim nên không ăn được.

Cập nhật bởi lebachungtdh@gmail.com · 09/10/2026

Đay là cây lấy sợi giá rẻ và phân hủy sinh học: sợi dùng dệt bao tải, vải bố, vải thô, đế thảm, dây thừng và dây bện, đồng thời làm bột giấy, vải địa kỹ thuật và vật liệu composite thân thiện môi trường. Nhờ chi phí thấp và khả năng phân hủy, đay ngày càng được ưa chuộng trong vật liệu xanh, túi thân thiện môi trường và nông nghiệp. Lá non là món rau phổ biến ở nhiều nước (rau đay ở Việt Nam, molokhia ở Ai Cập và Trung Đông), được nấu canh hoặc làm món hầm; trong y học dân gian, lá đay được dùng hạ sốt, lợi tiểu và nhuận tràng.

Cập nhật bởi lebachungtdh@gmail.com · 09/10/2026

Đay chưa được đánh giá toàn cầu trên Sách Đỏ IUCN (NE) và không bị đe dọa vì là cây trồng. Về an toàn, lá non ăn được sau khi nấu chín; tuy nhiên hạt chứa glycoside tim (corchorin) có thể gây độc khi ăn nhiều, không nên dùng hạt làm thực phẩm. Rau đay chứa chất nhầy có thể gây đầy bụng nhẹ ở một số người; người có bệnh tim hoặc thận nên thận trọng khi dùng như thuốc. Khi trồng, đay cần nhiều nước và làm cạn dinh dưỡng đất nên cần luân canh.

Cập nhật bởi lebachungtdh@gmail.com · 09/10/2026