Nhọ nồi

Nhọ nồi (Eclipta prostrata) là cây thân thảo một năm thuộc họ Cúc (Asteraceae), thân mọc bò rồi đứng, cao 10–50 cm, có lông, phân nhánh từ gốc. Lá mọc đối, hình mác đến hình trứng, dài 2–8 cm, mép có răng cưa, hai mặt có lông thô. Đầu hoa nhỏ, đường kính 6–10 mm, mọc ở nách lá hoặc đầu cành; mỗi đầu gồm hoa cái ở vòng ngoài và hoa lưỡng tính ở giữa; hoa màu trắng, lá bắc màu xanh. Đặc điểm dễ nhận biết: khi vò hoặc khi khô, thân lá chuyển màu đen sẫm (nên có tên "nhọ nồi", "cỏ mực"). Quả dẹt, nhỏ, màu nâu đen. Toàn cây chứa nhiều hoạt chất, nổi bật là wedelolactone và các flavonoid.

Nhọ nồi phân bố rộng khắp các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới ẩm, mọc hoang ở ven ruộng, bờ mương, đất ẩm và bãi cỏ; ở Việt Nam thường gặp quanh năm. Cây là vị thuốc quan trọng trong đông y: vị ngọt chua, tính mát, quy vào can, thận; có tác dụng cầm máu, bổ gan thận, ích âm, làm đen râu tóc. Bài thuốc nổi tiếng "Nhị chí hoàn" kết hợp nhọ nồi (mặc hạn liên) với nữ trinh tử để bổ can thận. Dân gian dùng nước sắc chữa sốt rét, kiết lỵ, chảy máu cam, thổ huyết, rong kinh; lá giã đắp trị rắn cắn, chàm, vết thương. Nghiên cứu hiện đại ghi nhận hoạt tính bảo vệ gan, cầm máu và kháng viêm của các flavonoid và wedelolactone.