Đậu khấu

Đậu khấu (Amomum compactum, đồng nghĩa Amomum cardamomum) là cây thân thảo lớn thuộc họ Gừng (Zingiberaceae), cao 2–3 m, mọc thành bụi dày từ thân rễ bò dưới đất. Lá to hình mác dài, mọc so le, mặt trên bóng xanh, gân song song rõ. Cụm hoa là bông hình trụ hoặc gần cầu mọc từ gốc hoặc nách lá dưới, hoa nhỏ màu vàng nhạt, cánh môi trắng. Quả nang tròn nhỏ, đường kính 1–1,5 cm, khi tươi màu trắng ngà đến xanh nhạt, khô màu nâu xám, mở theo khe; bên trong chứa nhiều hạt đen bóng, thơm nồng. Quả và hạt là gia vị và dược liệu quen thuộc ở Đông Nam Á.

Đậu khấu có nguồn gốc đảo Java (Indonesia), được trồng rộng ở Đông Nam Á và Nam Á; quả gọi "bạch đậu khấu" trong Đông y. Trong ẩm thực Đông Nam Á, quả đập dập dùng ướp thịt, nấu cà ri, xào, làm nước sốt; ở Việt Nam thường dùng trong các món kho, giả cầy, xôi và gia vị phở vùng Tây Bắc. Trong Đông y, bạch đậu khấu vị cay, tính ấm, vào kinh phế, tỳ, vị; có tác dụng hành khí hóa thấp, ôn trung chỉ ẩu thổ, kiện tỳ tiêu thực, dùng chữa đầy bụng, khó tiêu, nôn mửa, tiêu chảy nhẹ. Quả chứa tinh dầu giàu 1,8-cineole, cùng limonene, bornyl acetate, có hoạt tính kháng khuẩn, kháng nấm và thư giãn tiêu hóa, được dùng làm hương liệu thực phẩm.