Cọ dầu

Cọ dầu (Elaeis guineensis), còn gọi dầu cọ, là loài cọ thuộc họ Cau (Arecaceae) có nguồn gốc Tây và Trung Phi và nay được trồng rộng khắp vùng nhiệt đới. Cây có thân đơn, cao 20–30 m, đường kính 30–50 cm và sống 25–30 năm; lá kép lông chim dài 3–5 m mọc thành tán, cuống lá có gai. Cây đơn tính cùng gốc, cụm hoa đực và cụm hoa cái mọc riêng biệt trên cùng một cây, thụ phấn nhờ gió và côn trùng. Quả là quả hạch dài 3–5 cm, xếp thành buồng nặng 10–25 kg; thịt quả ép ra dầu cọ (palm oil) còn nhân hạt cho dầu nhân cọ (palm kernel oil). Đây là loài cây lấy dầu quan trọng nhất thế giới, chiếm phần lớn sản lượng dầu thực vật toàn cầu, tập trung ở Indonesia và Malaysia.

Cọ dầu là cây công nghiệp lấy dầu quan trọng bậc nhất: dầu cọ đỏ ép từ thịt quả dùng nấu ăn và giàu carotene (tiền vitamin A) cùng vitamin E tocotrienol; dầu nhân cọ dùng trong margarine, bánh kẹo, mỹ phẩm, xà phòng, nến, dầu diesel sinh học và hoá dầu thực vật. Bã ép (bánh dầu) làm thức ăn gia súc, buồng quả rỗng làm phân hữu cơ và nhiên liệu sinh khối; nhựa hoa lên men thành rượu cọ. Cây ưa khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, mưa 1500–3000 mm/năm, mọc dưới 500 m, đất thoát nước và giàu dinh dưỡng; nhân giống bằng hạt (phổ biến là giống lai Tenera) và bắt đầu cho quả sau 3–4 năm. Việc mở rộng đồn điền dầu cọ có tác động lớn đến rừng nhiệt đới.