Giáng hương
Pterocarpus macrocarpus Kurz
Giáng hương (Pterocarpus macrocarpus) là cây gỗ đỏ quý của rừng rụng lá Đông Nam Á, cho gỗ thơm, vân đẹp dùng cho nội thất cao cấp và đồ mỹ nghệ.
Chưa có đánh giá nào — hãy là người đầu tiên!
Hình ảnh
Giáng hương
Giáng hương
Giáng hương (Pterocarpus macrocarpus)
Giáng hươngGiáng hươngNguồn ảnh: James J. Ludemann (CC BY 3.0) · Philipp Zinger (CC BY-SA 4.0)
Tổng quan
Cây lớn rụng lá, cao 20–30 m, thân thẳng, vỏ xám nâu. Tim gỗ màu đỏ nâu, thớ mịn, thơm nhẹ, bền và dễ gia công, được ưa chuộng cho đồ nội thất, điêu khắc và là một trong những loài gỗ hồng mộc (hongmu) bị giám sát thương mại quốc tế.
Loài phân bố trong rừng rụng lá và rừng khộp khô trên đất nghèo, từ Myanmar qua Thái Lan, Lào, Campuchia đến Việt Nam. Quả có cánh, phát tán bằng gió. Chi Pterocarpus nổi tiếng với sắc tố đỏ dùng nhuộm từ lâu đời; gỗ giáng hương ngày càng khan hiếm do khai thác quá mức để cung cấp cho ngành nội thất gỗ đỏ.
Vòng đời
Từ hạt đến thành phẩmHạt
Hạt giáng hương nằm trong quả có cánh, bay theo gió rồi rơi xuống; thu quả chín và gieo ngay trên đất khoáng ẩm để giữ khả năng nảy mầm.
Mầm
Hạt nảy mầm trên đất khoáng ẩm vào đầu mùa mưa — mùa mưa mang lại độ ẩm cần thiết cho hạt bén rễ.
Cây non
Cây non mọc trong khe hở tán rừng, sinh trưởng chậm, chịu được nắng và đất nghèo trong mùa khô.
Cây trưởng thành
Sau 20–30 năm, cây cao 20–30 m, rụng lá vào mùa khô và ra hoa vàng; tim gỗ đỏ nâu thơm dần hình thành.
Khai thác
Gỗ được xẻ, sấy và đánh bóng thành đồ nội thất, điêu khắc; khai thác quá mức đang gây áp lực lớn lên quần thể hoang dã.
Phân bố & nguồn gốc
Tỉ lệ ghi nhận theo khu vực- Myanmar26%
- Thái Lan24%
- Lào18%
- Campuchia14%
- Việt Nam14%
- Khu vực khác4%
Thành phần hoá học
Hàm lượng tương đối trong nhựa trầm- CelluloseKhung vách tế bào gỗ44%
- HemicelluloseLiên kết vách tế bào21%
- LigninTạo độ cứng và độ bền29%
- Chiết xuất (sắc tố đỏ)Flavonoid tạo màu đỏ nâu6%
Công dụng
- Sản xuất nội thất cao cấp và đồ gỗ mỹ nghệ
- Điêu khắc, tượng và đồ trạm trổ
- Sàn gỗ, ván ốp và trang trí nội thất
- Chế tác nhạc cụ và đồ thủ công
- Chiết xuất sắc tố đỏ dùng nhuộm truyền thống
Đặc tính
- Màu gỗ
- Đỏ nâu đến đỏ sẫm
- Thớ gỗ
- Mịn, vân đẹp
- Mùi hương
- Thơm nhẹ
- Độ bền
- Bền, chống mối khá
Sinh cảnh & bảo tồn
Rừng rụng lá nhiệt đới và rừng khộp khô trên đất nghèo, mùa khô rõ rệt, từ đồng bằng đến chân đồi thấp; phân bố từ Myanmar qua Thái Lan, Lào, Campuchia đến Việt Nam.
Bảo tồn
IUCN xếp Pterocarpus macrocarpus ở mức Nguy cấp (EN). Gỗ là một trong những gỗ hồng mộc bị buôn lậu xuyên biên giới để chế biến nội thất; một số loài chi Pterocarpus đã được đưa vào CITES kèm quy định quản lý thương mại. Áp lực khai thác khiến quần thể tự nhiên ở nhiều vùng bị suy giảm mạnh.
Tài liệu tham khảo
- 1Global Status of Dalbergia and Pterocarpus Rosewood Producing Species in Trade (CoP17 Information Document 48) — CITES, 2016
- 2Quantifying the illegal high-value rosewood trade — Biological Conservation, 2022
- 3Pterocarpus macrocarpus — Plants of the World Online — Vườn thực vật Kew, 2024