Gai

Gai (Boehmeria nivea) là cây thân thảo lâu năm, cao 1–2,5 m, mọc thẳng thành bụi từ thân rễ; thân tròn, ít phân cành. Lá mọc so le, hình tim đến hình trứng, dài 7–15 cm, mép có răng, mặt trên xanh đậm, mặt dưới phủ lông trắng bạc — chính đặc điểm này khiến tên khoa học có từ “nivea” (trắng như tuyết). Hoa nhỏ màu xanh lục, đơn tính, mọc thành chùm ở nách lá. Cây trồng được thu hoạch 2–4 lần mỗi năm; bộ nhiễm sắc thể 2n = 28.

Cập nhật bởi lebachungtdh@gmail.com · 09/10/2026

Theo Kew POWO, Boehmeria nivea có nguồn gốc từ Đông Á và Đông Nam Á, được thuần hóa để lấy sợi từ hơn 6.000 năm ở Trung Quốc — một trong những loại sợi tự nhiên lâu đời nhất. Ngày nay gai được trồng chủ yếu ở Trung Quốc (nơi chiếm phần lớn sản lượng), Brazil, Philippines, Ấn Độ và một số nước Đông Nam Á. Tại Việt Nam, gai từng là cây lấy sợi quan trọng ở vùng trung du và miền núi phía Bắc nhưng diện tích đã giảm nhiều.

Cập nhật bởi lebachungtdh@gmail.com · 09/10/2026

Sợi gai là sợi bast (libe) lấy từ lớp vỏ thân, thành phần chính là cellulose (thường trên 70%) cùng hemicellulose, pectin, gum và một ít lignin. Pectin và gum là chất kết dính các bó sợi, nên phải ngâm, nấu và tách (tước, chải) để lấy sợi sạch. Sợi gai nổi bật về độ bền kéo cao, độ giãn thấp, bóng tự nhiên và khả năng kháng nấm, mục và côn trùng. Lá chứa flavonoid, acid chlorogenic, tanin và một lượng nhỏ các hợp chất khác; thân rễ có các hợp chất được dùng trong y học cổ truyền.

Cập nhật bởi lebachungtdh@gmail.com · 09/10/2026

Gai là cây lấy sợi lâu đời: sợi gai bền, bóng, hút ẩm tốt nên được dệt thành vải gai cao cấp và vải gia dụng, hoặc pha với bông và polyester. Sợi còn dùng làm chỉ khâu, dây bện, lưới và các loại dây chịu lực; nhờ độ bền ướt cao và ít co giãn, gai được dùng trong vải địa kỹ thuật và giấy cao cấp (giấy cuốn, giấy kỹ thuật, từng dùng cho giấy bạc). Lá non ở một số nơi được dùng làm thức ăn cho gia súc hoặc rau; trong y học cổ truyền Đông Á, rễ và lá gai được dùng an thai, lợi tiểu và cầm máu.

Cập nhật bởi lebachungtdh@gmail.com · 09/10/2026

Gai chưa được đánh giá toàn cầu trên Sách Đỏ IUCN (NE) và không bị đe dọa vì là cây trồng lâu năm được nhân giống chủ động. Về an toàn, sợi gai an toàn khi mặc; tuy nhiên việc tước, chải sợi thủ công có thể gây bụi và dị ứng da, nên cần bảo hộ. Lá gai được dùng làm thực phẩm ở một số nơi nhưng nên nấu chín; không tự ý dùng rễ, lá làm thuốc điều trị theo kinh nghiệm mà không có hướng dẫn, đặc biệt với phụ nữ mang thai. Khi trồng cần lưu ý cây lan bằng thân rễ nên có thể mọc thành bụi lớn.

Cập nhật bởi lebachungtdh@gmail.com · 09/10/2026